Godziny otwarcia

09:00 - 17:00

 

Przewlekła niewydolność żylna.

lek. Dorota Mehrholz

 

Przewlekła niewydolność żylna to choroba, której pierwsze objawy pojawiają się już około 20 roku życia. Wieloletni przebieg choroby oraz początkowy brak dokuczliwych dla pacjenta objawów powodują bagatelizowanie problemu. Pierwszymi symptomami niewydolności żylnej są: kurcze łydek, uczucie ciężkości nóg, pajączki na kończynach. Na tym etapie właściwie nie występują dolegliwości bólowe. Zmiany skórne są dyskretne, a często wcale nie występują. Warto zwrócić uwagę, że nieleczona przewlekła niewydolność żylna prowadzi do powstania zmian skórnych oraz owrzodzeń, które są bardzo poważnym problemem.


Co zrobić, aby zatrzymać lub spowolnić przebieg choroby?

Najważniejsza jest wiedza. Dokładne poznanie objawów choroby oraz zrozumienie, na czym polega przewlekła niewydolność żylna, pozwala na wczesne wdrożenie profilaktyki i odpowiedniego leczenia.

 

Dlaczego rozwija się przewlekła niewydolność żylna?1

 

Krew, która zawiera tlen i substancje odżywcze, napływa do kończyn tętnicami. Każda komórka ciała wykorzystuje składniki zawarte w krwi tętniczej do życia, wydalając jednocześnie dwutlenek węgla, zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii do układu żylnego. Krew żylna trafia do serca, a następnie płuc, wątroby oraz nerek, gdzie pozbywa się wszystkich niekorzystnych składników. Jeżeli układ tętniczy działa prawidłowo, to co minutę około 5 litrów krwi pompowane jest do kończyn dolnych. Taka sama ilość krwi wraca do serca żyłami. Układ żylny dzieli się na dwie części: układ żylny powierzchowny oraz głęboki. Trzecią możliwością odpływu z kończyn dolnych jest układ naczyń limfatycznych. (Ryc.1) 

Rycina 1.  Schemat układu krążenia w obrębie kończyn dolnych

 

 

 

 

 

Choroba powstaje wtedy, kiedy jakaś część z tej wspaniale działającej maszyny przestaje działać. W przypadku niewydolności tętnic, najczęstszą chorobą jest miażdżyca. Zaburzenie przepływu w żyłach głębokich najczęściej spowodowane jest zakrzepicą.

Istotą przewlekłej niewydolności żylnej jest zaburzenie odpływu krwi z żył powierzchownych kończyn dolnych. Jest to spowodowane nieprawidłowym działaniem pompy mięśniowej – praca mięśni kończyn pomaga „wyciskać” krew z żył i transportować ją do serca. Dlatego ważne jest regularne uprawianie sportu. Zaleca się przynajmniej trzydziestominutowy marsz 4 x w tygodniu. Długotrwała pozycja siedząca lub stojąca, osłabienie ściany naczyń może doprowadzić do wystąpienia nadciśnienia żylnego, co prowadzi do poszerzenia światła naczynia i wtórnie do niewydolności zastawek żylnych.

Jaki wiele osób dotyka problem przewlekłej niewydolności żylnej?

Ocenia się, że choroba dotyczy prawie połowy dorosłych Polaków (ok. 50% kobiet i 38% mężczyzn).

Jakie są objawy choroby?2

Pierwsze objawy choroby zaczynają się w drugiej dekadzie życia. Początkowo pojawia się uczucie ciężkości kończyn, kłucia i mrowienia skóry. Mogą zdarzyć się bolesne kurcze mięśni łydek, szczególnie nasilone w nocy i w okresie upałów. Uczucie ulgi zapewnia wówczas, odpoczynek z uniesionymi kończynami. Pierwsza faza choroby to doskonały moment na wdrożenie profilaktyki.

W kolejnym etapie choroby pojawiają się wenektazje (pajączki żylne) oraz niewielkiego stopnia obrzęki (Ryc. 2 – liczne wenektazje w obrębie kończyny dolnej). Objawem obrzęku w obrębie kończyn jest obecność śladów ściągaczy skarpetek na skórze. U kobiet często dochodzi do przyspieszenia przebiegu choroby w trakcie ciąży i połogu.

Długotrwałe zaleganie krwi w naczyniach żylnych prowadzi do ich poszerzenia, co na skórze objawia się powstaniem żylaków (Ryc. 3 – żylaki kończyn dolnych). Na tym etapie choroby pacjenci zaczynają poszukiwać pomocy, z uwagi na nieestetyczny wygląd nóg. Wówczas warto rozważyć leczenie zabiegowe. Operacja żylaków przywraca walory estetyczne kończyn, ale również znacząco spowalnia przebieg choroby i zapobiega rozwojowi dalszych zmian chorobowych.

Rycina 2 Ryc. 4. Obrzęk i wyprysk żylakowaty goleni

Krew zalegająca w poszerzonych naczyniach sprzyja rozwojowi zapalenia. Następuje szereg skomplikowanych przemian w naczyniu takich jak: aktywacja limfocytów, synteza wolnych rodników, aktywacja proteolityczych układów enzymatycznych. Dochodzi do zwiększenia przepuszczalności naczynia, czego konsekwencją jest silny obrzęk. Ponadto w obrębie kończyny dochodzi do powstania zaczerwieniania, żółtobrązowych przebarwień, skóra staje się ciemniejsza i wysuszona (Ryc. 4.)

W dodatku pojawić się może świąd skóry oraz bóle kończyn. Dalszy przebieg choroby wiąże się z powstawaniem kolejnych zmian skórnych takich jak: pogrubienie i powstanie brodawkujących wykwitów, nadmiernego rogowacenia naskórka czy też twardzino podobnego stwardnienia skóry – lipodermatosklerozy (Ryc. 5)

W zaawansowanej postaci niewydolności żylnej, dochodzi do rozpadu tkanek i powstania martwicy. Najczęściej zmiany takie są poprzedzone drobnym urazem kończyny – zadrapanie, skaleczenie, uderzenie. Wówczas powstaje owrzodzenie. Początkowo jest to niewielka zmiana – stosunkowo łatwo wyleczalna, natomiast stopniowo powiększające się owrzodzenie staje się ogromnym problem dla pacjenta i jego rodziny (Ryc. 6 i 7). Jakość życia dramatycznie spada, a leczenie jest wyzwaniem dla lekarzy wielu specjalności.

 

3 4

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rycina 3 Ryc. 5. Niewielkie owrzodzenie na podudziu. 

Rycina 4Ryc. 6 Zaawansowana postać przewlekłej niewydolności żylnej. 

Owrzodzenie okalające goleni z cechami zakażenia oraz żółtej martwicy.

5

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jak należy właściwie leczyć i zapobiegać chorobie?

Najistotniejsze w przewlekłej niewydolności żylnej jest szybkie wdrożenie profilaktyki i podjęcie leczenia. Postępowanie gwarantujące sukces w walce z chorobą to zmniejszenie nadciśnienia żylnego – przyczyny choroby.

Możemy to osiągnąć poprzez:

  • unikanie długotrwałego stania lub siedzenia,
  • wykonywanie ćwiczeń poprawiających odpływ krwi,
  • układanie kończyn na podwyższeniu,
  • stosowanie podkolanówek, pończoch i rajstop przeciwżylakowych ( wyroby kompresyjne o I klasie kompresji) (Do zakupu w Klinice)

Takie leczenie stosuje się już od najwcześniejszych stadiów choroby i kontynuuje do końca, życia modyfikując je w zależności o tempa postępowania przewlekłej niewydolności żylnej. Ponadto warto skonsultować się z lekarzem, który po zbadaniu pacjenta może zalecić wykonanie dodatkowych badań, które pozwolą na wykrycie np.: wrodzonych patologii sprzyjających rozwojowi choroby itp.


KOMPRESJOTERAPIA

Podstawą terapii wszystkich zmian w przebiegu niewydolności żylnej jest kompresjoterapia, czyli leczenie uciskiem. Terapia polega na stosowaniu specjalistycznych wyrobów pończoszniczych: podkolanówek, pończoch i rajstop kompresyjnych. Ponadto stosowane są bandaże o małym naciągu (zobacz prawidłowe zakładanie bandaża kompresyjnego w naszej Klinice). Odpowiedni ucisk zewnętrzny może zredukować obrzęk oraz zapobiegać rozwojowi żylaków. Mało tego, leczenie uciskiem jest kluczowym elementem terapii najcięższych postaci choroby – owrzodzeń żylnych. Zewnętrzny nacisk powoduje zwężenie światła żył, poprawia się domykanie zastawek żylnych, dzięki czemu prędkość powrotu krwi żylnej do serca wzrasta. Ponadto zastój krwi żylnej i obrzęk mogą zostać znacznie zredukowane lub nawet zlikwidowane. Przy leczeniu owrzodzeń żylnych ucisk w okolicy kostki powinien wynosić przynajmniej 20 do 30 mmHg. Za korzystny uważa się także ucisk około 40 mmHg


LECZENIE ZABIEGOWE

Pomimo wielu metod leczenia nieinwazyjnego, często stosuje się chirurgiczne usunięcie żylaków. Rozwój techniki i medycyny pozwolił na wprowadzenie bezpiecznych, skutecznych i szybkich metod leczenia.

Jedną z najnowocześniejszych technik jest laserowa obliteracja naczyń żylnych (Więcej à). Metoda polega na wprowadzeniu głowicy lasera do środka niewydolnej żyły, która pod wpływem emitowanego światła laserowego ulega zamknięciu i obkurczeniu. Procedurę można dopełnić stosując skleroterapię – zamknięcie najmniejszych naczyń żylnych za pomocą pianki. Gwarantuje to skuteczność zabiegu oraz zapewnia przywrócenie pięknego wyglądu nóg bez powstania blizn.


LECZENIE OWRZODZEŃ

Leczenie owrzodzeń żylnych to wyzwanie dla wieku lekarzy. Najważniejszą rolę odgrywa współpraca pomiędzy specjalistami z różnych dziedzin — chirurgami, dermatologami, internistami. Owrzodzenia, jako najcięższe zmiany skórne w przebiegu przewlekłej niewydolności żylnej są najtrudniejsze do wyleczenia.
Aby leczenie było efektywne, powinno obejmować zniesienie przyczyn, leczenie objawów skórnych oraz dolegliwości bólowych.

W jaki sposób klasyfikuje się przewlekła niewydolność żylną?

Stopień zaawansowania, etapy i objawy przewlekłej niewydolności żylnej określa skala CEAP, utworzona w 1994 roku przez Amerykańskie Forum Żylne. Jest to skala używana przez personel medyczny w celu szybkiej oceny zaawansowania choroby oraz ułatwienia wzajemnej komunikacji.

Skala ta obejmuje klasyfikację kliniczną (ang. Clinical – Klinika), która opisuje objawy występujące u pacjenta:

  • Stopień C0 - zmiany niewidoczne i niewyczuwalne (np. uczucie ciężkości nóg)
  • Stopień C1 - Teleangiektazje i żyły siatkowate
  • Stopień C2 – Żylaki
  • Stopień C3 – Obrzęki
  • Stopień C4 - Zmiany skórne (A: przebarwienie lub wyprysk; B: lipodermatosclerosis lub atrophie blanche)
  • Stopień C5 - Wygojone owrzodzenie
  • Stopień C6 – Czynne owrzodzenie

Przyczynę objawów oznaczono literą „E” - (ang. Etiology – przyczyna)

  • Ec – wrodzona
  • Ep – pierwotna
  • Es – wtórna (pozakrzepowa)
  • En - brak ustalonej przyczyny

Lokalizacja zmian w układnie żylnym odpowiada literze A – anatomia, natomiast mechanizm niewydolności żylnej oznaczono za pomocą litery P – (ang. Pathophysiology – patomechanizm).